شنبه بیست و هفتم فروردین ۱۳۹۰

سیاست در موج سوم

به سوی تمدن جدیدالوین تافلر

سیاست در موج سوم

 

اثر:الوین وهایدا تافلر

 

 

در میان اندیشمندانی که راجع به تحولات محتمل قرن بیست و یکم نظریه پردازی کرده اند دیدگاه سه تن شهرت بیشتری یافته است.از جمله, دیدگاه "پایان تاریخ " که توسط فرانسیس فوکویاما محقق ژاپنی ارائه گشت و درآن  این موضوع مطرح شد که در هزاره ی سوم با افزایش ارتباطات و همفکری های بین المللی نوع حکومتی "لیبرال دموکراسی" جهانی خواهد شد و این پایانی خواهد بود بر درگیری ها و جنگ های بشری. این پایان و آرامشی که پس از آن می آید بر تاریخ که مملو از رقابت و جنگ و درگیری است مهر پایان میزند.

.  دیدگاه "برخورد تمدن ها" که در مقاله ای به قلم ساموئل هانتینگتون ارائه شد ,دیگر  نظریه ای بود که بسیار جنجالی و تکان دهنده  اذهان عمومی را مشغول خود کرد. ساموئل هانتینگتون در مقاله ای تحت عنوان"برخورد تمدن ها" با اشاره به احتمال نزدیک بودن اتحاد تمدنهای اسلامی و کنفوسیوسی و برخورد آنها با تمدن غرب, به جهان غرب هشدار داده است. هانتینگتون در این مقاله فرضیه ی رایج در غرب مبنی بر برتری تمدن غرب بر تمدنهای اسلامی و کنفوسیوسی شرق را خدشه دار کرده است.

جالب است یادآور شوم که ایده ی بسیار درخشان "گفتگوی تمدن ها" که از جانب رییس جمهور معقول وقت جمهوی اسلامی آقای خاتمی مطرح شده بود به نوعی در پاسخ به دیدگاه برخورد تمدن های هانتینگتون بود و تلاشی بود برای جلوگیری از این برخورد وسیع به وسیله ی روی آوردن به ارزش های مشترک تمدن های مختلف و تعدیل افکار افراطی از این طریق.

سومین محقق,الوین تافلر نام دارد که همراه همسرش هایدی تافلر با نوشتن کتابهای شوک آینده, موج سوم, جابجایی در قدرت, جنگ و ضد جنگ  به شهرت رسیدند.

تافلر معتقد است که تمدن بشری تاکنون دو موج تحول عظیم را از سر گذرانده است که هر یک باعث تحولات عمیقی در تمدنهای بشری و مناسبات بین آنها شده است.

موج اول که موج تحول انقلاب کشاورزی بود هزاران سال طول کشید. بشر با آموختن کشاورزی یکجا نشین شد و تمدن های اولیه برپایه ی کشاورزی و در کنار رودهای بزرگ و مناطق حاصلخیز ظهور کردند. در این مدت طولانی سرمایه ی اقتصادی  و تولید اصلی تمدن ها تولید کشاورزی بود که به سبب آن نفوس ملت ها افزایش می یافت و حکومت ها در پی دست یافتن به سرزمین های حاصلخیزتر بودند.

موج دوم که باعث تغییر و تحولات عظیمی در ساختار قدرت جهان شد انقلاب صنعتی بود. پس از ساخت موتور بخار و استفاده از آن به طور گسترده تمدن های صنعتی بوجود آمدند. این کشورها کارخانه های عظیمی داشتند و توده های عظیم کارگری را به استخدام در می آوردند و برای بدست آوردن منابع خام و بازار فروش دست به استعمار کشورهایی میزدند که هنوز موج اول را پشت سر نگذاشته بودند و موج دوم به آنها نرسیده ود. بوجود آمدن کمونیسم و جنگ های جهانی اول و دوم نیز از پی آمد های موج دوم بود.

اما موج سومی که از هم اکنون شروع شده است و در قرن بیست و یکم جهان را درمینوردد و باعث رخداد هایی نوین در نظم جهانی و روابط بین الملل میشود, همان " انقلاب ارتباطی- اطلاعاتی " است . موج سوم مانع میشود که پس از آن زندگی انسان ها بر اساس تمدن موج دومی (یعنی هم شکلی و یکنواختی و دیوانسالاری و اقتصاد مبتنی بر نیروی عضلانی و خط مونتاژ) شکل بگیرد و پیش برود.

همچنین تافلر برخورد های شدیدی را پیش بینی میکند که تا جا افتادن تمدن موج سوم ممکن است روی بدهد.

در تعریفی دقیق تر میتوان این طور برداشت کرد که کشورهایی که موج سوم تمدن در آنها ظهور میکند نیروی انسانی را برخلاف تمدن صنعتی به مسابه ی خط تولید و ماشین های انسانی نمی بیند. تمدن صنعتی با استفاده از توده های کارگران کم مهارت ,خط مونتاژ و تولید گسترده را به پیش میبرد و تولید انبوه در مقیاس کلان هدف اصلی تمدن های موج دومی است. اما آنچه موج سوم را متمایز میسازد این است که در نظام تولیدی موج سوم کار کم مهارتی را که کارگران انسانی برعهده داشتند ,دیگر ماشین های الکترونیکی مانند روبوتها و کامپیوتر ها انجام میدهند. انسانها در سطحی بالاتر وظیفه ی انجام کارهای فوق العاده تخصصی را دارند و کارگران کم مهارت با نیروی عضلانی قوی, جای خود را به کارمندانی با مهارت های پیش رفته ,در عرصه ی تفکر و آفرینش راهبردهای جدید میدهند.

مفهوم تولید انبوه در نظام های موج سومی جای خود را به تولیدات فوق العاده تخصصی با تنوع بسیار بالا میدهد و محصولات سفارشی میشوند. همچنین روند تولید محصول تا بیرون از کارخانه پیش خواهد رفت. برای مثال محصولات دارای ضمانت و پشتیبانی پس از فروش میشوند و حتی برای دور انداختن آن و نابود کردن آن پس از مصرف نیز پروسه ای اندیشیده میشود.

نظریه تافلر نسبت به نظریات هانتینگتون و فوکویاما از جامعیت بیشتری برخوردار است و هرچند که ناقض آنها نیست از آنها بهتر تحولات پیش رو را تحلیل و بررسی میکند.

کتاب"به سوی تمدن جدید" چکیده ای است  از تمامی نظریاتی که در کتب قبلی تافلرها بیان شده بود و خواندن آن به درک بهتر تحولات جهان پیش رو کمک شایانی میکند.

 

 

نوشته شده توسط علی در 9:20 |  لینک ثابت   •